СЫНЫН БЕРМЕС СЫРЛЫ СӨЗ
Реваз МИШВЕЛАДЗЕ,
грузин жазушысы, Шота Руставели
атындағы сыйлықтың лауреаты
КҮТУДЕН ШАРШАҒАНДАР
Әңгімелер
Адам махаббаттан жалықты, классиктер ойлап тапқан махаббат жиырмасыншы ғасырда күшінен айрылды дегенді сен айттың ба? Ромео мен Джулеттаның махаббатындай махаббатқа тек қалалық бозбала мен бойжеткенді лайық санайсың ба? Ядролық ғасырда жалғыз махаббатпен күн көруге болмайды дегенге қосыласың ба? Біздің махаббат дегеніміз, сеніңше, уақытша ермек пе? Тек көбейудің амалы, басқа ештеңе? Сенімен сағыласпаймын. Сендер данышпансыңдар, бұрысты дұрыс дегенге сендіре аласыңдар. Данышпан сөйлегенде мен секілділер жақ ашсын ба? Сенің сасық «теорияңа» болған оқиғаны жауап ретінде баяндаймын. Үш баламның атымен ант етемін, артық бір ауыз сөз қоспаймын, ойдан шығармаймын (ойдан бұдан да қызық оқиғаны құрастыра алам). Айтамын, қорытындысын өзің шығар. Кеудеңде соғып тұрған адамның жүрегі болса, өзің-ақ бәрін түсінесің, түсіне алмасаң – бұл оқиға саған жай қызық әңгіме. Мен үшін, мойындаймын, осы махаббат жүнімді жықты, өмірімді екі есе қысқартты.
Менімен мектепте бір қыз қатар оқыды, есімі Шорена еді. Тегін жария етпеймін, меніңше, ол қыздың есімін ауызға алу мен үшін – күнә, солай санаймын. Сенің «теорияң» арқамды қоздырды, әйтпесе бұл әңгімені осы уақытқа дейін ешкімге жария қылмадым. Адамның жүрегінің түкпірінде құпия сақталғаны жақсы, оны ешкім білмегені дұрыс, сонда пәктігін сақтайды. Қыз арық, көзілдірік киген, шыны керек сол себепті көзінің түсі қандай болғанын көре алмай арманда қалдым. Көңіл бөлмейтін сыныпта қаншама қыз бар. Біз жетінші сыныптан бірге оқыдық, есіңде ме ұлдар мен қыздардың мектебін қосқан кез? Шорена сонда екінші қыздар тобынан ауысты бізге. Әкесіз өскен, шешесі иірілген жіп өндіретін комбинатта инженер болып жұмыс істеген. Шоренаның ағасы өзінен екі жас үлкен (ол қазір дәрігер), қарындасының соңынан бір елі ажырамай жүретін. Бізде алты пән онда бес пән болғанда, ол мектептің текпешегінде қарындасын тосатын. Есімде, сыныптағылар мазаққа айналдыратын: «күзететін қордың қызы табылды, ұрлап кетпесе нетті». Әлбетте, ақымақ болдық, сөйтсе де қарындасы мен ағасы қол ұстасып жүргенді көргенің бар ма? Толығырақ »
Авторы: Duman | Айдары: Проза | Жарияланған күні: 07-12-2012
СЫНЫН БЕРМЕС СЫРЛЫ СӨЗ
Карло КОЛЛОДИ
ПИНОККИО
ҚЫЗЫҚТАРЫ
Карло КОЛЛОДИ (1826-1880) Флоренцияда дүниеге келген италияндық жазушы. Жазушылықпен қатар саясатпен де айналысқан. 1880 жылы жарық көрген «Пиноккио қызықтары» ертегісі Коллодидің атын әлемге әйгілі етті. Аталмыш шығарма әлемнің 260 тіліне аударылған.
Пиноккионың басынан кешкендері
Әдетте барлық ертегілер басталарында баяғы бір замандағы кейіпкерінің пайда болғанынан басталады. Сол сияқты біздің ертегіміз де бір нәрсенің болғанынан басталмақ.
«Мүмкін, ол хан болған шығар» деп менің кішкентай оқырмандарымның ойлайтыны анық. Жоқ, балалар, ол – патша емес!
Баяғы бір заманда бір ағаштың бөлшегі болыпты. Оны тапқан қарт адамның ағашты қайдан алғаны белгісіз. Алайда біздің әңгімеміз оның шеберханасынан басталмақ. Қарияның аты Антонио еді. Оны барлығы «Антонио шебер» деп атайтын. Сонымен, қарт өзінің орындығына жаңа аяқ жасағысы келді. Қолына балғасын алған күйі ағаш бөлшегін шапқылап, қызу іске кіріседі. Кенет:
– Мені қатты ұрма, – деген оқыс дыбыстан селк ете түсті. Шошынған шебер айналасына көз тастады. Алайда өзінен басқа ешкім жоқ. Орындықтың, кереуеттің астын, тіпті бөлмесінің есігін ашып көрді – ешкім көзіне ілінетін емес. Құралын қолына қайта алып, жұмысын жалғастыра береді.
– Мені ұруыңды тоқтатсаңшы, – дейді әлгі дауыс тағы да. Арада не болғанын түсіне алмаған Антонио шебердің аузы ашылып қалыпты. Ал керек болса?..
Толығырақ »
Авторы: Duman | Айдары: Проза | Жарияланған күні: 07-12-2012
СЫНЫН БЕРМЕС СЫРЛЫ СӨЗ
Алистер КРОУЛИ
КОКАИН
Алистер КРОУЛИ (1875 – 1947) – ағылшынның көрнекті жазушысы. Толық есімі – Эдвард Александр Кроули. ХІХ-ХХ ғасырдағы атақты оккулист-каббалистердің бірі, телема ілімінің негізін салушы.
«Қайда, қайда, бір жерде жерұйық бар»
Әнұран.
І. НЬЮ-ЙОРК СИТИ. Махаббат Құдайы тағының алдында топырлап тұратын сүйкімді сылқымдардың ең ұялшағы және нәзігі Бақыт деп аталатын бикеш. Және ол іштеріндегі қол жеткізбейтін биігі, соған қарамастан ажалды пенделер тек соның ғана артынан түсіп жалбаңдап бір қалмайды. Әлбетте, оны қолға қондыратындар өте сирек, ондай бақ қорлық пен азап шеккендер мен әулие-әмбиелердің арасынан тек бірен-саранына ғана бұйыруы мүмкін. Өз іштерінен шыға келген мұндай бірен-саранға қара тобыр басында түсінбей қалса да, әлгілер «Сана» деп аталатын көбік шашқан бұлыңғыр теңізде қорықпай еркін жүзіп, тыңдағанның аузын аштырар қиял-ғажайыптарын паш етіп, өздерінің «менін» малға ен салғандай ыстық темірмен күйдіріп жазған соң барып мойындап, бастарын иеді.
Толығырақ »
Авторы: Duman | Айдары: Проза | Жарияланған күні: 07-12-2012
СЫНЫН БЕРМЕС СЫРЛЫ СӨЗ
Павел ВЕЖИНОВ
ТОСҚАУЫЛ
хикаят
Павел ВЕЖИНОВ 1914 жылы 9 қарашада Софияда дүниеге келген болгар жазушысы. 1938-1944 жылдар аралығында София университетінің филология және философия факультетін тәмамдаған. 1944 жылдан бастап «Фронтовик» газетінің редакторы қызметін атқарды. 1947-1954 жылдары «Стъершел» газетінің, «Септември» журналының бас редакторы болып, 1954 жылы кинематография саласына ауысты.
Болгар жазушысы Павел Вежиновтың «Тосқауыл» атты хикаяты әлемдегі көптеген халықтардың тіліне аударылған тамаша туынды. Ақиқат пен арман, шындық пен қиял қаз-қатар өрілген бұл фантасмагориялық шығарманың тосын оқиғасы ғана емес, кейіпкерлерінің ой-санасы, дүниетанымы, фәни жалғанға деген көзқарасы да қызықты. Оқырман қауымға таныс әрі бейтаныс жандардың басынан өткен қиял-ғажайып ертегіге ұқсас хикая бірден өзіне баурап алады.
Павел Вежинов 1983 жылы 20 желтоқсанда өмірден озды.
Жалғыздық жанымды жиі торуылдайтын болып жүр. Бұрын мұндай сезім маған жат әрі түсініксіздеу көрінуші еді. Әдетте ол түн ортасына таяу, тіршілік ағыны саябырсып, у-шу басылып, панель үйлердің қабырғалары құдды бір о дүниедегі аруақтардың қурап қалған сүйектері сияқты сықырлай бастаған шақта басталады. Ондай сәттерде аса жайсыз күй кешемін; тұп-тура жыртқыш аңның аузына түсіп қалып, ысылдаған демі мен тынысын тым жақыннан сезіп жатқандай боламын. Содан соң орнымнан ыршып тұрамын да, өзім кабинет есебінде пайдаланып жүрген кең холлдың ішін арлы-берлі тағатсыздана кезіп кетемін. Алайда бәрібір одан құтыла алмаймын. Бұл жалғыздық – тұмандай қалың, саз балшықтай жабысқақ емес. Тұп-тура алмас қанжардың жүзіндей жалаңдаған өткір сезім. Ол мені ойда жоқта бас салып, үй тазалаушы әйел бұрышқа қарай ысырып қойған кескінсіз көгілжім амфора мен фикус тұрған жерге қарай тықсыра түседі. Толығырақ »
Авторы: Duman | Айдары: Проза | Жарияланған күні: 07-12-2012
ТҮРІК ПРОЗАСЫ
Мемдух Шевкет ЕСЕНДАЛ
ЖАМАН ЫРЫМ
әңгіме
Мемдух Шевкет ЕСЕНДАЛ 1883 жылы 29 наурызда Чорлуда дүниеге келген. Сол жылдары өткен соғыстардың кесірінен жоғарғы дәрежелі білім ала алмады. Өз бетінше оқып-үйреніп, білімін дамытты. 1920 жылы Бакуге Түркияның елшісі болып, барды. Отанына оралғаннан кейін Ыстамбұл лицейлерінде ұстаздық етті. «Меслек» газетін шығарды. Тегеран мен Кабулдағы Түркияның елшісі болды. Елазы мен Біледжіктен мәжіліске депутат болып сайланды. Өмірінің соңын қысқа әңгімелер мен очерктер жазуға арнады.
Бесінші бөлімшеден Хайри келді. Хайри отыз бес жасар, бойдақ, реңді, келісті, біраз ақ көңілдеу, тамаша сыпайы бір қызметкер, қолында қол қойылуға тиіс құжаттар бар, түймелерін қадай түсіп, орынбасардың есігіне жақындады.
– Мырзаның алдында кім бар? – деп кезекшіден сұрады. Кезекші сыртта екен, жаңа келіпті, ол да жолдасынан сұрады.
– Кім бар Хасан?
– Мен білмеймін, көрген жоқпын, Әлиден сұра…
Әли де бұл жерде жоқ. Іште кімнің бар екендігі белгісіз. Хайри біраз қобалжыды, сосын есікке барынша жақындап, бір-екі рет естілер-естілмес дәрежеде тақылдытып, жауап күтпестен абайлап тұтқаны бұрады.
Бөлмеде екі қонақпен бір «Азық-түлік төрағасы» бар екен. Қонақтар бір бұрышта ақырын сұхбаттасып отыр. Азық-түлік төрағасы да орынбасардың алдында тұр, бір қағаз оқытып жатыр.
Хайри мырза отырмастан күтті, кеңесші қағазды оқыды. Азық-түлік төрағасымен сөйлесті. Бір шығу протоколын жазатын болды, бірақ оған да шешім қабылдай алмады. Соңында қағазды қасына тастап, Азық-түлік төрағасы шыққаннан кейін Хайри мырзаға қарады. Толығырақ »
Авторы: Duman | Айдары: Проза | Жарияланған күні: 05-10-2012
СЫНЫН БЕРМЕС СЫРЛЫ СӨЗ
Решат Нури ГҮНТЕКИН
ГАМСЫЗДЫҢ ӨЛІМІ
әңгіме
Решат Нури Гүнтекин (1889-1956) Ыстамбұлда өмірге келген. Әдебиет факультетін бітіріп, оқытушы болып жұмыс істеген. Біраз уақыт депутат та болды.
Бірінші Дүниежүзілік соғыс жылдарында жазушылықпен айналыса бастады. 1922 жылы Решат Нуридің «Бозторғай» романы жарияланды. Анадолы өмірінің маңызды мәселелерін түрлі типтер арқылы қызуқанды, табиғи таза тілмен баяндайды. «Бозторғай» түрік әдебиетінің ең таңдаулы шығармаларының қатарынан орын алды. Әңгімелерінде де Анадолы өмірін сатиралық мәнерде суреттеген.
Ол күні таңертең бастауыш мектептің ауласы көңілді шуға толы еді. Оқушылар мейрамы болатын. Бастауыш пен орта мектеп оқушылары топ-топ болып сап түзеген қалпы марштар шырқап, көшелерден өтіп жатты. Халық қаладағы демалыс аймақтарына ағылып жатыр. Ең үлкен оқушысы алты жаста болғандықтан, бұл мектептің оқушылары ұзаққа кете алмайтын еді. Олар мейрамдарын қысқа қадамдарымен жиырма минутта жете алатын өзен жағасында тойлайтын болды.
Мектепте күшті дайындық жүріп жатыр. Түрлі-түсті киінген балақайлар мектеп ауласын гүл бақшасына айналдырып жіберді. Ер балалар судай жаңа аяқкиімдерін сүрткіштеп, қыздар бір-бірінің шаштарын түзетіп, босап кеткен белдіктерін тартып байлап, түймелерін қадап, мәре-сәре болып жатыр. Алты жасар бір қыз тас баспалдақтың үстінде төрт жасар жетім досының сөгіліп кеткен тігісін тігіп отыр. Толығырақ »
Авторы: Duman | Айдары: Проза | Жарияланған күні: 05-10-2012
СЫНЫН БЕРМЕС СЫРЛЫ СӨЗ
Расим ӨЗДЕНӨРЕН
ОШАҚ
Расим ӨЗДЕНӨРЕН 1940 жылы Марашта дүниеге келген. Ыстамбұл университетінің құқық факультеті және журналистика бөлімдерін бітірді. Түрік әдебиетіндегі белді қаламгерлердің бірі.
Кейбір әңгімелері теледидарда экрандалып, Прагадағы халықаралық теледидар фильмдері жарысында қазылар алқасының арнайы жүлдесіне ие болды.
Расим Өзденөреннің «Аурулар мен жарық», «Табалдырықта тұрған адам» атты әңгімелер жинағы, «Гүл өсірген кісі» романы, «Екі әлем» сынды очерктер жинағы түрік прозасының алтын қорына енген.
Жаңбыр жауған екен.
Жердің беті дымқыл.
Теректер.
Топырақ түсті жапырақтар. Дөңгелектің сықыры үні естіліп тұр. Күз.
Осындай бір күні ме еді? Азайып, кеміп, жоғалып кеткен не еді? Менің мазамды алған не еді?
Қызыл бұрыштың жиналғанына көп болыпты. Кеш түскен бір мезгілдей. Бұрын қып-қызыл болып түрленетін алаңдар болатын етекте қазір солтүстіктен ескен салқын жел ғана гуілдеп тұр. Құнарсыз жерлер тазаланыпты. Қиық тастар жылтырап жатыр.
Үйде мені не күткенін білмеймін. Бір нәрсе кеміп, азайып қалғандай. Бұл жақта бар, бірақ өзі жоқ бір нәрседей… Мен білетін, яғни сол бұрынғы тас, төбешік, сол бүкірлік, тасқа ұқсамайтын тас, тазалық, салқын жел, қалаларда кездесетін қиялар, болмаған сол нәрселер… Не еді кеміп қалған?..
Не еді? Толығырақ »
Авторы: Duman | Айдары: Проза | Жарияланған күні: 05-10-2012
ТҮРІК ПРОЗАСЫ
Халдун ТАНЕР
ОН ЕКІГЕ БІР
МИНУТ БАР
әңгіме
Халдун ТАНЕР (1915-1986) Ыстамбұлда дүниеге келген. Германияда саясаттану факультетінде оқыған. Елге оралғаннан кейін Ыстамбұлда «Өнер тарихы және Түркітану» бөлімдерін тәмамдаған. Университетте оқытушы болып жүргенде театрмен жұмыс істеді. Әңгімелерінде үлкен қалалардың тұрғындарын және олардың қасиетсіздіктерін терең зерттей отырып, сықақ және сыни тұрғыда суреттейді. Халдун Танер саяси-сыни тақырыптарда пьесалар да жазды.
Қалай басталды, қай уақытта басталды білмей қалдым. Алғашқы белгілерін тоғыз жастағы кезімде берген еді. Қонақтармен бақшада отырған едік. Бір қарт адам уақытты сұрады. Өкінішке орай, ешқайсысымызда сағат жоқ еді. Жездем жүгіре басып уақытты біліп келуге кетті. Сол-ақ екен, мен де сол арада: «Үштен жиырма кетті!» деп қалдым. Бастапқыда бұған ешкім мән бере қоймады. Бұғазда өтіп жатқан пароходтарға қарап отырып, кейде уақытты дәлме-дәл айта салушы едім. Бұл орайда пароход дегеннің жоқ екенін аңғарғанда, бәрінің көздері шайдай ашылып: «Қалайша білдің?» деп таңдана сұрады. Мен де:
– Білмеймін, әйтеуір тілімнің ұшына келіп қалды да, айта салдым, – дедім. Марқұм әпкем:
– Кездейсоқ қой, жаным. Шыққан сөзді қағып алды. Мұндай сәттер болып тұрады, – деді. Басқалар да:
– Иә. Кездейсоқ қой. Бірақ дәл осындай болар ма еді?.. – деп аң-таң болды да қалды. Бірақ адамдар ақылға қонымсыз жағдайларды қалайша осы үш буынды сөзбен жай ғана жаба салады екен. Осылайша отырғандардың барлығы бірауыздан менің бұл қасиетімді кездейсоқ жағдай деп қабылдады. Тіпті өзім де бұған сеніп қалдым. Толығырақ »
Авторы: Duman | Айдары: Проза | Жарияланған күні: 05-10-2012
ТҮРІК ПРОЗАСЫ
Мұстафа КУТЛУ
ЕКІНДІ НАМАЗЫН ОҚУ
әңгіме
Мұстафа КУТЛУ 1945 жылы 6 наурызда Эрзинджан облысы, Ылыч ауданы, Куручай ауылында дүниеге келген. Ататүрік университетінің түрік тілі және әдебиеті бөлімін бітіріп, Ыстамбұл қалаларындағы мектептерде ұстаздық етті. «Заман» және «Жаңа шапақ» газеттерінде мақалалар жазды. Алғашқы эссесі 1968 жылы «Ол» деген атпен «Әрекет» журналында жарияланды.
Мұстафа Кутлу алғашқы әңгімелерінде романтикалық Анадолы жайлы сыр шертеді. Кейін жеке тұлғадан қоғамға ауысты және осы әңгімелерінің тақырыбына көбіне-көп ауыл мен қала халқының күнделікті тұрмысы мен қуанышын арқау етті.
Қоңырау шырылдады…
Сыртқа шықтым, балалар улап-шуласуда. Мұғалімдер бөлмесінен пальтомды алдым. Бар ойым – екінді намазын оқу. Есік алдында директорға кездесіп қалдым:
– Режай мырза, мына құжаттарды жол-жөнекей әкімдікке тастап кетсеңіз. Мына жалдамалы қызметкерді әлі күтудеміз. Жоғарыға жүз рет жазған шығармыз-ау, шамасы…
– Жоғарыны қоя тұрыңыз, директор мырзам, ревматизміңіз қалай?
– Сұрама, қымбаттым, кеш болмай ма? Төсекке кірмеймін бе?
– Жаңбыр жауып тұр, бірақ әлі күн суыта қойған жоқ. Төраға мырзаға айтар сәлеміңіз бар ма?
– Орнында отыр деп ойламаймын, сайлау, белгілі ғой…
– Әрине, сайлау… иә, сау болыңыз, онда…
– Сау болыңыз, Режай мырза. Ертең мешітте жиналыс бар, ұмытпаңыз.
– Білемін, мырзам.
Жаңбыр төпелеп тұр, көше батпақ. Бір қолшатыр да ала алмадық. Аяқ киімнен де су өтеді. Әй, шынымен, бір қолшатыр да ала алмадық-ау. Бұл жаңбырдан соң аяз басталады. Сүмерден бір керзі етік алғанда ғой… Толығырақ »
Авторы: Duman | Айдары: Проза | Жарияланған күні: 05-10-2012
ТҮРІК ПРОЗАСЫ
Орхан КЕМАЛ
ЕГДЕ ӘЙЕЛ
әңгіме
Орхан КЕМАЛ 1914 жылы 15 қыркүйекте Адана қаласының Джейхан ауданында дүниеге келген. Шын аты – Мехмет Рашид Огутчу. 1950 жылы отбасымен бірге Ыстамбұл қаласына қоныстанған Орхан Кемал жазушылық қаламақысымен күн көрді. Сарабдал жазушы әңгімелерінде ұлттық мінез ерекшелігін, рух концепциясын терең зерделеген. 1970 жылы 2 маусымда Бұлғар Жазушылар Одағының шақыртуымен София қаласында емделіп жатқан кезінде емханада қайтыс болды.
Іші толы автобус Лалели тұрағында тұр.
Кіп-кішкентай, беті әжім-әжім бір әйел. Тұрақтың жаяу жүргіншілерге арналған жолында көсіліп отырды. Тұрайын деп еді, тұра алмады. Тағы бір мәрте күш салып орнынан тұрды. Автобусқа мінгісі келіп дірілдеген ап-арық қолымен электр бағанасына жармасты. Автобусқа мінетіні көрініп-ақ тұрды. Тұрақтағы жас бала көмектесіп, автобустағылар да тамыры шығып кеткен, құп-құрғақ қолынан тартып автобусқа мінгізді. Біреу орын берді, егде әйел отырды. Мен тұрған жердегі қарама-қарсы орындыққа отырды. Оң көзінің айналасы көгеріп кеткен. Шел басқан көзімен айналасына үрпиіп қарайды. Нашар көретіні аңғарылып тұрды. Әбден шошынған, тағдыры бағындырған, әлсіз. Бұл дүниеге өзін қонақ санайтыны анық көрініп тұр еді.
Билетші:
– Қайда барасың, ана? Толығырақ »
Авторы: Duman | Айдары: Проза | Жарияланған күні: 05-10-2012