Әлем әдебиеті

ЛАМА КӨКЕМНІҢ КӨЗ ЖАСЫ

Комментарии отключены

МОҢҒОЛ ӘДЕБИЕТІ

 Дашдоржийн НАЦАГДОРЖ

ЛАМА КӨКЕМНІҢ КӨЗ ЖАСЫ

 

Дашдоржийн НАЦАГДОРЖМоңғолия жаңа заман әдебиетінің негізін қалаушы. 1906 жылы дүниеге келген. Алдымен Кеңестік Ресейде, кейін Батыс Германияда білім алған. А.С. Пушкин, Эдгар По сынды әлем классиктерін моңғол тіліне аударған. Сталиндік саяси қуғын-сүргінге ұшырап, түрмеге жабылған кездері болды. Өзінің қысқа ғұмырында артында бір томдық жинақ қана қалдырғанымен, шығармаларының мәнділігімен өз елінің ғана емес, Ресей, Үндістан, Германия оқымыстылары мен әдебиеттанушы ғалымдарын тамсандырған ұлы жазушы.

* * *

Он сегіз мың ғаламды жалған санап, түпсіз тұңғиық ойды ғана бағатын винай тәртібіне берік діндар Лодон қызыл мен сары аралас жамылғысын желбіретіп, ғибадатхананың төменгі ауласына түсе берген. Сол бетте оның қарсы алдынан нәпсіқұмарлықтың неше атасын асқан шеберлікпен жетік меңгерген, айлакер Иүй Бай-хуа аталып кеткен төмен етекті Цэрэнлхам ақ пен қараны алма-кезек жалтылдатып, батпақты көшені кесіп өте бере ұшыраса кетті. Иүй Бай-хуа еліртетін есірткісі түгесілгендіктен, қолындағы алтын сақинасымен ақша табуға шыққан беті еді. Күтпеген жерден Лодон гэвшінің (гэвш – ламаның дәрежесі. Ауд.) алдынан шықпасы бар ма? Ол өзі бір қойдан жуас діндар, көңілшек әрі жібі де бостау. Оны қалт жібермей байқаған жас келіншек сиқырлы амалға көшіп, ламаның алдына келіп, қиналған жанның кейпіне ене қалды: Толығырақ »

Ким Бён ХАК. О, АЛМАТЫ – АЛМАЛАРДЫҢ ОТАНЫ

0

           

  О, АЛМАТЫ – АЛМАЛАРДЫҢ ОТАНЫ

 

               Ким Бён Хак 1965 жылы дүниеге келген. 1992 жылы Қазақстанға қоныс аударған  соң Үштөбе қаласында корей тілі пәнінің оқытушысы, Алматының «Чонсан» корей тілі мектебінің директоры қызметтерін атқарып, Алматы мемлекеттік университетінің корей тілі факультетінде дәріс берді. Қазіргі кезде «Корё Ильбо» газетінің журналисі және Қазақстандағы Корей мәдениеті орталығының директоры қызметтерін атқарады.

           «Тянь-Шань тауында» өлеңдер жинағының авторы, екі томдық «Бастылары ұмытылған әндер (Корей әндерін іздестіру)» халық әндерінің жинағын құрастырушы. 2010 жылы ол аударған Абайдың таңдамалы өлеңдері мен қазақ және орыс ақындарының шығармалары Сеулде тұңғыш рет корей тілінде басылып шықты.

 

Хан Тәңірі шыңына шыққан кезде

 

О, Жаратқан!

Жалаң аяқ күн шуағы түскен шыңда тұрмын мен,

Оны сенің нұрың жарық етеді.

Тылсымнан бір жел еседі белгісіз,

Аялайды жүзімді ол, содан соң кетеді ұшып белгісіз бір тұсқа.

 

Жаным менің сабыр тауып, толқыды,

Қардан да аппақ сұлулыққа сұқтанып.

Тағы да бір жел есті-ай кеп, жел есті,

Жұмған көзбен тыңдап тұрмын теңіз әнін,

Және де мен теңіз жақтан тыныштықты сезінем.

 

Тіршіліктің түйткілі жаулап алған ойымды,

Әлдеқандай кетті алыс тылсымға,

Таудай, мына, тыныштыққа тұнып менің жүрегім.

О, Жаратқан!

Тыныстаған деміңменен құйтақандай дәнмін мен,

Бер рұқсат, әнге қосып, жыр етейін жүрекпен.

 

Сен жасаған мүсін неткен керемет,

Өзің жасап берген мәңгі күйінде.

Бүгін де әсем, қуанышымды шексіз көкке ұшырдым.

Бір кездері соққан дауыл жоғалады мәңгілік,

Жанымда сен ояндың да, өйткені,

Тауды және әлем менен теңізді құшағыңа алып тұрса, құдірет.

 

Сапар

 

Сапар сенің сапар болып атанатын бір сырың,

Аяқталмас мәңгілікке жатқаннан.

Өткен сапар қысқалау да, шығар сапар тым алыс.

Сондықтан да аталады сапар ол.

Тоқтатуға еш болмайды сапарды.

 

Сапарыңның ұмытқанмен жартысын,

Ал жартысы жүрер мәңгі жадыңда.

Әр сапардың бұрылысы көп тіптен,

Жаралайтын жаныңды,

Сондықтан да атанады сапар ол.

 

Өттім бүгін сапардан,

Ертең қалай өтетінім белгісіз.

Әрбір білсең жолаушы, қалдырады жол ізін.

Жалғыздықтың сапары ол саналар.

 

Сапар, шіркін, аяқталмас,

Жан баспаған жолсыз жердің өзінде.

Оны жүріп өту керек бір адам,

Шетсіз, шексіз сапар деген мәңгілік.

 

Алматыдағы қыс

 

Қар жауып тұр, Алматы,

Қарсы алады түнделетіп қасиетті әлемді.

Шулы әлемге оранғанда

Ай сәулесін жамылып ап тыныштық,

Ағаштар да жауынгердей көнекөз,

Бір-бірімен сырласады,

Қасқыр – адам, адам – қасқыр кезгі заманда,

Найза менен қашқан қылыш – қатерден.

 

Аман қалған тәні менен,

Қалдырды ол күн астында шық сияқты тілекті,

Қалдырды ол дір-дір еткен алмадай бір көктемгі,

Аппақ, аппақ жапырағын әлемде.

Миллиондаған жылдар бойы Хан Тәңірі ақ қарлы,

Ал Алматы –алмалардың Отаны.

 

Қар түскенде Алматыға жел ұйқыға кетеді,

Уақыт пен ойда кетер ұйқыға.

Әрбір адам Ай астында қарсы алады,

Құдіретті күйді бір.

 

Жат жерде досымды мен жерледім

 

Отан сенің туған жерің саналар,

Ал жерленген жерді қалай атайсың?

 

Еркіндікті сүйіп, басты иместен

Отанды қалдырдың да,

Кеттің кезіп кештің күйді жалғыз бір.

 

Алыс жолда шарашап кейбір сәттері,

Демалдырдың бей-жай тартқан тәніңді.

Ұя сынды, танымайтын адамдардың үйінде.

 

Өз өзіңе күліп кейбір сәттері:

«Өмір – бұлт, өмір жел де, өмір шық та» дейтінсің.

Жанды жеген мұңлы кейбір жағдайлар,

Жүрегіңе қалған мүктей жиналып,

Қабіріңде өлгеннен соң өніп шығар гүлдердей.

 

Жұлдыз ағып, гүлдер солып, махабат та өтті, енді…

Жел де соғар басқа жақтан тағы да.

Отан сенің туған жерің саналар,

Ал жерленген жерді қалай атайсың?

 

Атақ-даңқ үшін емес, неліктен,

Енде ше сен, әлемнен не іздедің?

 

Кеңістікте

 

Сенің жарқын күлкіңнен,

Барлығын мен ұмыттым да,

Кеңістікті кезіп кеттім,

Ел меннен бет түзедің деп сұрайды қай жаққа?

 

Кеңістікті кезіп келем,

Жан-жағымнан жел есті.

Әлем болса қоршалғанмен қамалмен,

Қорғай мені алмайды.

Өйткені мен айналдым да самалға,

Өзің жаққа қарай соқтым тынымсыз.

 

Желді көлде

Бурабайда

 

Жел соғып тұр, елден ерек,

Шағалалар ұшпайды, –

Солтүстіктен жел соғып тұр,

Үңгірдегі үйір мал да сыртқа шықпай,

Желді көлде жоқ тыным.

 

Келдім мұнда алыс жолдан,

Бойды биге алдырып.

Сібірдегі көгілдір көл, көптеген жыл,

Жолаушыны күтіп жат жұрт,

Желдің жолын ашты жаңа.

 

Би үшін мен жаралғанмын, –

Бір биден соң сүріндім де

Тұрдым қайта билеу үшін.

Ұзақты күн сеңгір-сеңгір тасты кезіп,

Енді желге айналатын шығармын.

 

Барлық адам бірге құлап,

Жатқан тыныш көл тынымсыз желден тулап.

Айналады жыртқыш аңға байқасаңыз,

Қорықпаңыз бұл да би ғой, өлілерді тірілтетін,

Өмір сүру биден кейін керемет.

 

Жел соғып тұр солтүстіктен,

Шағалалар ұшпаңдар.

Үңгірдегі үйір сыртқа шықпаңдар,

Мұнда желмен билейтұғын мен ғана,

Желге айналып кетер ме екенмін көлде мен.

 

Сүйікті адамыма

 

Кімді күтіп тұрғанымда білмеймін,

Сізді ұзақ күттім мен.

 

Кеңістікте мұңайғаннан самал кетті көтеріліп,

Жағалауды шайды теңіз тынымсыз.

 

Күл түстеніп күн жаныма қонғанда,

Тылсым әлем ойға шомып, билеп кеткен секілді.

Өмір жаным түс сияқты мұңнан тәні жаралған,

Адамдардай махаббатқа берілген.

 

Сағынамын желдей соққан мен сізді,

Теңіздей-ақ, шақырамын мен сізді.

 

Тағдырыңа байланып қалғанмын мен

 

Қайта бастап барлығын,

Мүмкін болса оралармын өткенге.

Жолды тауып басқа бір…

Сөзсіз онда табу керек басқа амал,

 

Қанша мен уәде бердім,

Өзің жаққа қараған.

Тереземді жауып тастау керек деп,

Жабылар бір,

Бірақ басқа терезені мүмкін емес жасауға.

 

Жанымдағы жара бір сәт,

Жазылатын кез келер.

Жүректегі қан да тоқтар бір кезде,

Сонда маған бас кететін биікке,

Шығу керек сияқты емес ешқашан.

 

Бір кездегі жаным менің қан жоса,

Тыйылмасы анық оның алда да.

Өйткені мен тағдырыңа,

Байланып-ақ қалғанмын.

 

Тіл байлаулы

 

Кетпедің сен, қасымдасың, ендеше,

Келмедің сен, кете тағы қоймадың.

 

Қайта сені қиын маған шақыру,

Сөзді желге, мұңға өзіңді батыру.

 

Үнсіз ғана қайғырамын сағынамын,

Өмірімнің мұңын басып кеудеге.

 

Желге ұшып кетіп қанша сөздерім,

Мылқау кеуде күй кешеді тірлігім.

 

Іздер

Қардағы анау екі адамның іздері,

Сіздікі мен менікі.

Қардағы анау бір адамның іздері,

Бәрібір де сенікі мен менікі.

Жалғыз жүріп-тұрсам-дағы бәрібір,

Сізді ұмытар емеспін.

 

Адам біткен онда да,

Табылмаса егер бір жан іздерін.

Сізге менің ауған мұңлы жанарым.

Тұрмын аяқ баса алмай,

Жоқ күшім.

Сипап өтер желге айналып кетсем бе…

 

Отанды сағыну (Ностальгия)

 

Жаңбыр даусын есітті де селт етті,

Өріп жатқан торын ынта жігермен,

Үй үстінде өрмекші.

 

О, менің, Отанымның теңізі!

Атам торын өруші еді қыс бойы.

 

Түні бойы санап мен де,

Көк нөсердің тамшысын,

Отаныма жеткізетін қанатты,

Өрмекшідей өремін.

 

Арманшыл жандар Отаны

 

Естелікті іздейтұғын жандардың,

Жер Отаны.

Ал арманшыл адамдардың Отаны,

Көк аспан.

 

Оңтүстіктің аспанына,

Көз алмастан қарап жатып көрерім,

Құс жолымен ұшып жатқан,

Қарсы аламын құстарды.

 

Әр арманшыл адамның,

Керек шығар құс сияқты ұшуы.

Жер бақытын сезінеді және де.

 

Адамдардың арманшыл,

Отандары көк аспан.

Ал естелік жан болса егер аңсаған,

Жер астына үңілер

Жандар болса арманшыл,

Отанына бет алып,

Ұшып жүрер аспанда.

 

Кеңістікте

 

Апа, мені меңдеп алмай тәтті мұң,

Оған қоса,

Кеңістікті жайлаған бір үнсіздік,

Жаулап алар жанымды.

 

Қар жауды да, суық бір,

Жайлап алып кеудемді.

Басқандай бір мауқын,

Тыныштығын ақпанның,

Бұзып даусы қасқырдың,

Жылап тұрған сияқты,

Даласында қазақтың.

 

Апа, жетемін деп,

Жердің шексіз шетіне,

Күндіз-түні жалғыз-жарым,

Шарлап шықтым әлемді.

Өткен күнді, келер күнді аямай,

Уақытым болмай және аяуға.

 

Айыптама, апа, мені,

Кезбе болып кетті деп.

Астым тауды,

Тыныштықты бұзады,

Естеліктер жел сынды.

 

Тәнімді алған,

Жел сөзіндей бір сезім,

Баяғы бір армандарды оятып,

Айшықтайды теңізді.

 

Апа, бүгін кеңістікте,

Көк теңіздің сезінемін тынысын.

Белгісіз бір тылсымнан,

Бой көтерген тәтті мұң,

Кеңістікті кеңейтеді биімен.

 

Аударған Аманхан ӘЛІМҰЛЫ

 

АМЕРИКА КЕСКІНДЕМЕСІ

0

Ардақ ЮСУПОВА

өнертану кандидаты

АМЕРИКА КЕСКІНДЕМЕСІ

(ХХ ғасырға дейін)

ХХ ғасырға дейінгі Америка кескіндемесі көпшілікке кеңінен таныс емес. Оның көптеген себептері бар. Бүгінгі күнге жеткен алғашқы американ кескіндемелері ХVІ ғасырға жатады. Олар зерттеу экспедициясы мүшелерінің салған суреттері. Алғашқы кәсіби суретшілер ХVІІІ ғасырда пайда бола бастады, оның өзінде тек портреттер арқылы ғана табыс тапты. Бұл жанр ХІХ ғасырдың басына дейін америка кескіндемесіне үстемдік етіп келді.

ХVІІ ғасырдың екінші жартысында алғашқы портреттер майлы бояумен салына бастады. Бұл кезеңде қоныс аударушылардың тұрмыс-тіршілігі тұрақталып, өнерге деген қызығушылық арта бастады. 1730 жылдар шамасында шығыс жағалаудағы қалаларда Генриетта Джонстон, Юстус Энгльхардт Кюн, Густав Хесселиус, Джон Уотсон, Питер Пелэм және Джон Смайберт секілді суретшілер бой көрсете бастады.

Соңғы екеуінің кескіндемелері әйгілі американ суретшісі Джон Синглтон Коплидің (1738-1815) шығармашылығына ерекше ықпал етті. Бенджамин Уэст (1738-1820) тарихи кескіндемеші ретінде танымал болды. Копли де, Уэст те Лондонға көшіп барып, сонда тұрақтап қалды. Уэст 1792 жылы Британия Корольдік өнер академиясының президенті сэр Джошуа Рейнолдстың орнын басады. Толығырақ »

ТАУЛАР ҚҰЛАҒАНДА

1

СЫНЫН БЕРМЕС СЫРЛЫ СӨЗ

Шыңғыс АЙТМАТОВ

ТАУЛАР ҚҰЛАҒАНДА

Романнан үзінді

Шыңғыс АЙТМАТОВ (1928-2008) – аса көрнекті қырғыз жазушысы, Лениндік сыйлықтың лауреаты, Қырғыз Ғылым Академиясының академигі. «Жәмила» (1958), «Алғашқы мұғалім» (1962), «Жер ана» (1965), «Қош бол, Гүлсары!» (1966), «Ақ кеме» (1970), «Боранды бекет» (1980), «Кассандра таңбасы» (1994) сынды роман-повестердің авторы. Жазушы әлем мәдениеті мен өнеріне, ғаламдық өркендеу мен бейбітшілікке қосқан үлесі үшін көптеген халықаралық сыйлықтармен марапатталған.

І

 Жолбарыс жуық арада бағыт-бағдарды таңдап анықтады, кішігірім өзен жағасындағы бұталар жанындағы дәу, домалақ тастар арасына жайғасты. Тырнақтарын ыңғайлады және икемделді, жасырына түсті. Мұнда су ішуге тауешкі – еліктер келуі керек еді, олардың саны жетеу болатын, олар тау баурайымен тізбектеле, ізбе-із, тәкаппарлана және сонымен бірге үрке бастарын көтеріп келе жатты. Жолбарыс болса құз жықпылдары арасынан олардан көз алмай аңдуда. Ендігіде күтумен тапжылмай, қатты да қалды.

Күн тас төбеде тұрды, жарқырап сәуле шашты, анда-санда көрінген ақшыл бұлттар Тянь-Шань жоталарының мұз басқан ұшар төбесін сипалай жөңкуде. Бәрі де тіс қаққан аңның ішкі түйсігі бойынша ойдағыдай еді. Аң аулаудың шешуші сәті жақындай түсті. Жалғыз ғана, Жолбарысты іштей біршама құлақ түргізген нәрсе, бұл дәу, домалақ тастар арасынан жасырынып бақылап жатқан қалпы өзінің тыныс алғанын анық естіді, ешқандай ап-анық дем ала алмады. Бұндай, әрине, болады, қатты жүгіргенде және шұғыл секіргенде немесе ұрғашы үшін өштескен шайқаста, ақырған және қырылдаған сәттің өрекпіген шулы тыныспен сапырылысқанында, жүндері түтілгенде, төңіректегінің бәрін де буындырып өлтіруге даяр кезде. Бірақ көңіл бөле, қадала қарауды және торуылдаған жермен толық, тұтас болуды қажет ететін, қозғалмаған қалпы күткен жағдайда, барлық назар сыртқары аударылғанда, мұндай тыныс алудың қажеті жоқ. Солай болғанда да, ол өзінің әрбір жеке демалысы мен демінің шығысын есітті. Мұндай жағдай онымен алғаш рет кезікті. Және де жүрегі бұрынғыға қарағанда бүгін анығырақ дүрсілдеді, құлағына дейін жаңғырды. Жалпы алғанда, соңғы кезеңде Жолбарыстың өмірінде көптеген нәрсе өзгерді. Өйткені, ол өткен қыстан бері тобы шеттеткен, бұралқы тірлік кешкен, долданған, жалғыз-ілікті, саяқ барыс. Мұндай болады, аяқ астынан кәрілік басталғанда. Бұған ежелден әзірленді. Оның ұрғашысын жаңа барыс, жастауы қағып әкеткенде ешкімге де бұрынғыдай қажеті болмай қалды. Айқас сұрапыл болды, бірақ бәсекелесті еңсере алмады. Кейінірек тағы да шайқасты, өлгенше ырылдасты, аянбады және де бөтен барысты қуа алмады. Сол қисық құлақты (оның бір құлағы тыртық еді, мүмкін, бұрынғы айқастардың белгісі болар) сирек кездесетін кекшіл, шаршап-шалдықпас, бір бет аң болып шықты, Жолбарыстың ұрғашысынан бір елі ұзамады, оған жақындай түсті, бейімделді, ойнақтады, айбат шекті. Және де бұның бәрі Жолбарыстың көз алдында өтті. Ең соңында Жолбарыстың таудағы жер сілкіну кезінде өлген алғашқы ұрғашысынан соң ұзақ уақыт бірге тұрып, екі рет күшіктеген ана барыс өз еркімен жаңа барыспен, қисық құлақпен кетті. Кеткенде қысылып-қымтырылмады, құйрығымен оңды-солды ойнақшытып, бірде қысып, бірде көкке шапшытып, кейде доға секілді орағытып жаңа серігіне бүйірін және иығын тигізе жылыстай берді. Кетті, көзін бірде-бір рет қақпай… Толығырақ »

«ШИЛЬОН ТҰТҚЫНЫ» ҚАЛАЙ АУДАРЫЛҒАН?

0

ТӘРЖІМЕ ТАРАЗЫСЫ

Әйгерім ӘЛІМЖАНОВА

«ШИЛЬОН ТҰТҚЫНЫ» ҚАЛАЙ АУДАРЫЛҒАН?

Әдебиеттің даму процесі мен халықтың рухани өмірінде көрнекті рөл атқарып келе жатқан негізгі жанрдың бірі – поэма.

Поэма – оқиғаны өлеңмен баяндап айтатын, кейде жыр-толғау түрінде келетін көлемді шығарма. Сюжетті оқиға желісін ширақ өрістетіп, кейіпкерлердің іс-әрекетін бейнелеуге негізделеді. Ал сюжетсіз поэмада лирикалық сарын басым болады. Көлемі жағынан шағын келеді. Әдебиет тарихындағы синергетикалық жанрға жататын поэма туралы сөз еткенде жалпы әдеби процестің құрамындағы өзекті мәселелердің бір саласына тереңдеп бару керек сияқты. Өйткені тарихи тұрғыдан алып қарағанда қазақ поэмасының жанр ретіндегі сипаты бұдан сан ғасырлар бұрын белгілі болды десек те, ол XIX ғасырдың екінші жартысынан бергі дәуірде ғана қалыптасты. Демек, қазақтың жаңа әдебиетінің басы болған Абай шығармашылығы осы дәуір әдебиетінде рухани өзгерістердің айғағы, жемісі болды. Толығырақ »

ЖАНЫМДА ЖОҚ ТЫНЫШТЫҚ

0

ЖАҺАН ЖЫРЛАРЫ ДЕСТЕСІНЕН

Роберт БЕРНС

ЖАНЫМДА ЖОҚ ТЫНЫШТЫҚ

Шотланд ақыны Роберт БЕРНС (1759-1796) шаруа отбасында дүниеге келген. Англияның қарамағына өткен Шотландияның аграрлық-өндірістік төңкерістерді бастан өткеруі болашақ ақынға үлкен әсер етті. Ол өздігінен ізденіп, білім алады, 15 жасынан өлең жазады. «Екі бақташы», «Әулие Виллидің дұғасы» поэмалары көпшілікке қолжазба күйінде тарап кетеді. 1786 жылы «Шотланд диалектісінде жазылған өлеңдер» атты бірінші кітабы жарық көреді. Ақын онда өз сезімдері, ойлары, өмірі жайлы сыр шертеді. 1787 жылы Эдинбургке келген соң екінші жинағы жарыққа шығады. Ақын көп жылдар бойы туған халқының фольклорын жинаумен айналысты. ХVІІІ ғасырдың аяғындағы француз революциясына үн қосып, «Бостандық ағашы» атты өлеңдер топтамасын жазды. Ақын поэзиясына ирония, сарказм, лиризм, юмор тән.

Жағадағы жай тауып тас үңгірден,

Адамдардан қайғымды жасырдым мен.

Тағдырымнан құтылман, қалып қойды,

Жанарымда құрғамай жасым мүлдем.

Суайт әйел, білемін сертің әлсіз,

Сүйіктіңмен күлерсің сен күмәнсіз.

Қайғымның да құны жоқ бір сен үшін,

Бақытымның өйткені дерті мәнсіз. Толығырақ »

ТӘЖІРИБЕЛІ ТӘРЖІМЕШІ

0

АУДАРМА ӨНЕРІНІҢ ҚЫРЛАРЫ

Лаура ДӘУРЕНБЕКОВА

ТӘЖІРИБЕЛІ ТӘРЖІМЕШІ

1960-1980 жылдардағы қазақ тіліне аударылған көркем шығармаларды талдау барысында, аудармашылардың аударып отырған мәтінін оқырманның қабылдау, түсіну ерекшеліктеріне сәйкестендіру үшін, аударма теориясындағы түрлі әдіс-тәсілдер қолданылған. Атап айтқанда, лексикалық, семантикалық трансформациялар: жіктеу, нақтылау, ұлғайту, мағыналық даму сияқтылар. Тікелей аударма болсын, сатылы аударма болсын Ә. Сатыбалдиевтің интерпретациялық ұстанымы – түпнұсқаны барынша дәл жеткізу. «Аудармашының түпнұсқа шеңберінен шығып кетуге қақысы жоқ. Түпнұсқа мәтіні қандай аудармашыға болмасын бұлжымас заң. Ал, аударма үдерісінде кейбір еркіндіктер, мәселен, бір сөзді немесе бір ұғымды басқа сөзбен беру кейде түпнұсқа әрпінен аулақтау – бұлар ауытқу емес, сапалы аударма жасаудағы әдіс-амалдар болып табылады», – дей отырып, Ә. Сатыбалдиев түпнұсқа мәтіннің коммуникативтік ақпаратын дәл жеткізеді. Аудармашының орыс, өзбек тілінен жасалған қай көркем аудармасын алсақ та, оқырман жүрегіне төл туындыдай әсер етері анық. Өйткені, ол көркем аударма шарттарын жақсы меңгерген. Толығырақ »

ТӘРЖІМЕЛЕНУГЕ ТИІС ӨЛЕҢ

0

ТӘРЖІМЕ ТУРАЛЫ ТОЛҒАМДАР

Бэлла АХМАДУЛЛИНА

ТӘРЖІМЕЛЕНУГЕ ТИІС ӨЛЕҢ

Тәржімеленуге тиіс өлең күрделі өмір сүреді әрі үш қайтара дүние кешеді. Туған тілінде өзегі толы өмір сүретін өлең дегеніңіз кейіннен жолма-жол аудармаға айналғанда, өлімші күйге түсетін тәрізді. Бұрынғы сұлу сымбаты мен сазынан айрылған ол тынысы тарылып, сақауланып, самарқау тіршілік иесіне айналады. Мұның өзі өлең тағдырындағы ең бір қатерлі, ең бір алаңдатарлық сәт. Ендеше осы сәтте тәржімеші не істеуі керек? Ендеше ол өлеңге жан бітіріп, оған бұрынғысына парапар әрі дәл сондай әуезді жаңа өмір сыйлай ала ма, әлде бұрынғы шалажансар қалпында қалдыра ма?

Жолма-жол аудармада маған әрдайым әлдеқандай бір жаураушылық, жатырқаушылық жатқандай көрінеді де тұрады. Ол ата-анасының қарауынсыз қалған бала тәрізді. Ендігі жерде осы баланы бауырына тартып, жылуы мен жарығына бөлей ме, әлде өзге тілдегі күйінде жатырқаулы жетім қалпында қалдыра ма – бәрі де сол бөтен адамның, тәржімешінің қолында.

Сондықтан да мен тәржіме екі ақынның арасындағы өзара орасан зор сенімнің көрінісі деп санаймын, өйткені олардың бірі екіншісінің алдына ағынан жарылып жан сырын жайып салуға тиіс. Олардың екеуіне де бас сүйегіне қарап көне дүниенің көркем кейпін қалпына келтіре білген сұңғыла ғалым сынды жолма-жол аударманың сұлбасына сүйеніп, өлеңнің шынайы кескінін айнытпай бере алатын ерекше сергектік, көрегендік пен ұшқыр қиял керек. Толығырақ »

ЖОЛМА-ЖОЛ НҰСҚАНЫҢ ЖОСЫҒЫ

0

ТӘРЖІМЕ ТУРАЛЫ ТОЛҒАМДАР

Владимир ДУДИНЦЕВ

ЖОЛМА-ЖОЛ НҰСҚАНЫҢ ЖОСЫҒЫ

Көп жылдардың жүзінде өзіміздің туысқан республикалар жазушыларының қаламынан туған романдар мен повестерді тәржімелеумен шұғылданған кезіңде, қандай да бір қарымы мол істегі секілді, кейде шешімі қиынға түсетін түйінді мәселелерге кезігетінің бар. Тегінде мұның өзі тұтас тәржіме ісі үшін де, әрі осы іспен шұғылданатын адамдардың баршасы үшін де ортақ мәселе.

Солардың ішіндегі бастыларының бастысы – орыс мәтінінің түпнұсқаға шын мәніндегі сәйкестігі проблемасы, көркемдік сайма-сайлығы проблемасы. Әсіресе түпнұсқа мен тәржіменің арасында дәнекер буын – жолма-жол аударма, жұп-жұмыр мәтін тұрса, түйінді шешу қиындай түседі. Соған қарап отырып, кей кездерде тіптен екі тілді білген күннің өзінде соның ешқайсысын да жетік білмейтіндей етіп тәржімелеуге болатынына көз жеткізесің. Толығырақ »

ЖАНЫМ ТЫРДАЙ ЖАЛАҢАШ

1

ЖАҺАН ЖЫРЛАРЫ ДЕСТЕСІНЕН

Ленгстон ХЬЮЗ

ЖАНЫМ ТЫРДАЙ ЖАЛАҢАШ

Джеймс Мёрсер Лэнгстон ХЬЮЗ (1 ақпан 1902, Джоплин, Миссури, АҚШ – 22 мамыр 1967, Нью-Йорк, АҚШ) – американдық ақын, прозашы, драматург. Мектеп мұғалімінің екінші перзенті. Ата-анасынан афроамерикандық, еуропалық, үнділік тамырларды мұра еткен Хьюз «Гарлемдік ренессанс» аталған мәдени қозғалыстың жетекші әрі беделді қаламгері ретінде белгілі. Оның алғашқы өлеңі Кливленде орта мектепте оқып жүрген кезінде жазылды. Бұл өлең «Сью қызыл киім киген шақта» деген атпен джаз поэзиясы бағытында туындаған.

Хьюз әр түрлі жанрда (поэзия, роман, автобиографиялық проза, әңгіме, пьеса) шексіз мол мұра қалдырды. Газеттермен де тығыз байланыста жұмыс істеп, бас кейіпкері қалалық қара нәсілді Симпл болған сатиралық очерктер топтамасын жазды.

КЕРНЕЙШІ

Негрдің иегі…

Мыс керней билеген.

Шаршаған –

Көз нұрын ай шайқап ішем дер.

Құл тағдыр… өз еркі басына тимеген.

Жадында жаңғырып кемелер… кісендер…

Толығырақ »