Әлем әдебиеті

КОРЕЙ ПОЭЗИЯСЫ

0

СҰЛУ САЗДЫ СӨЗ САРАСЫ

 

Чве Донг Хо

 

Шақпақ тас

 

Қап-қараңғы керең түнде,

Жырларымды берем кімге –

От шығатын тас сияқты,

Түнді тіліп аққан жұлдыз,

Көзден аққан жас сияқты. Толығырақ »

Чой СОК. АРАЛ ҚАЛДЫ ТАРТЫЛЫП

0

             Чой СОК 1958 жылы Нонсанда дүниеге келген. Ол «Жұмысшылар күнделігі» мен ғаламторда жарияланған «Алматы туралы әңгімелер» өлеңдер жинағының авторы.

           Қазақстандағы корейлер Ассоциациясының «Ханин синмун» газетінің бас редакторы болған. Қазіргі кезде «Корей мәдениеті» жылнамасының бас редакторы қызметін атқарады.

 

Хан Тәңірі туралы жыр

 

Салып еске өткен он жыл елесін,

Тұрады жең ескірген.

Кәрілікті сезіну де – жеңілдік,

Тәңір тауда қар жауып тұр,

Ал аулада күншуақ.

Тұт ағашы айналса да теңізге,

Жоқ айырма мен үшін.

Арақ ішпей,

Сүйіктімді ұмытсам,

Кешер ме едім,

Жеңіл күй. Толығырақ »

Ко ЫН. ОНЫҢ ӨЗІ ЖЫРҒА АЙНАЛЫП КЕТКЕН

0

 

ОНЫҢ ӨЗІ ЖЫРҒА АЙНАЛЫП КЕТКЕН

 

             Ко ЫН Оңтүстік Кореяның Чоллабукдо аймағындағы Гунсан қаласында дүниеге    келген. Бала кезінде суретші болғысы келгенімен, бірде оның қолына тиген кітап бар өмірін өзгертіп жіберді. Ол қоғамнан аласталған ақын Хан Хва Унның бастан аяқ сай сүйекті сырқыратып мұңға батыратын «Таңдамалы өлеңдері» болатын. Ко Ынның да ақын болғысы келді. Көп ұзамай, 1950 жылы корей соғысы басталып кетті. Сол кезде солтүстік əскер (Халық əскері солай аталды) мен Корей əскері (оңтүстік əскер) оның туған ауылын кезек-кезек басып алып тұрды, сол кезде жасөспірім ақын кісі өлтірушіліктің неше түрлі сұмдықтарын көрді. Олардың Ко Ынға қатты əсер еткендігі сонша – табиғатынан ұялшақ əрі икемсіз жаратылған ол, адам танымастай өзгеріп шыға келді. Сөйтіп, өзге дүниені ұмытып, өмірдегі өз орнын табуға бар ынтасымен кірісіп кетті. Оның поэзия əлемінің биік шыңдарын бетке алған сапары торығу мен рухани гүлдеу тəрізді драматизмге толы болды.

            Ко Ын 1952 жылы Хёбонгпен Сеулге келіп, «Буддизм əлемі» газетінің бас редакторы болып істей бастады. 1958 жылы «Қазіргі өлеңдер» журналында басылған «Құрт ауруы» атты өлеңі Ко Ынның əдебиеттегі алғашқы қадамы.

             Толығырақ »

ҰЛЫЛАР ҮНДЕСТІГІ

0

ТӘРЖІМЕ ТАРАЗЫСЫ

 

Әйгерім ӘЛІМЖАНОВА

 

ҰЛЫЛАР ҮНДЕСТІГІ

 

Ақын – қасиетті, киелі ұғым. Ақын уақыт шындығын, өмірдің ақиқатын танытуға, тамыршыдай дәл басып көрсетуге Тәңірдің бізге жіберген елшісі іспеттес. Алайда әр ақынның сезімді поэзияға өзек етуінде эстетикалық әдіс-тәсілдері түрліше. Сондықтан мұндай жағдайда талант талғамы биік болуға тиіс. Демек, өлеңнің эстетикалық-эмоциялық әсері күшті болуы үшін ақын образ арқылы ойлайды. Мұның өзі алып ақындарымыздың көркем тіл айшықтарындағы стильдік өнер ерекшелігін танытады. Ал ұлы ақындардың бірінің шығармасы екіншісінің жүрегіне жақын болып, аударма туындылар дүние келіп жатса, бұл олардың шығармашылық үндестігін танытатындай.

М.Ю. Лермонтов шығармаларын қазақ тіліне аударуда көптеген зиялы қауымның еңбегі ерекше, дегенмен ол аудармалардың барлығына бірдей көңіл бөлініп, ғылыми тұрғыдан жете зерттелмей отырғаны белгілі болып отыр.

М.Ю. Лермонтов поэзиясының алуан халықтың жыр мәдениетіне тигізген әсері шексіз. Оның өршіл романтикасы Байрон, Пушкин дәстүрінен кейін поэзияға ерекше айбар беретін асқақ құздай болып көрінеді, өлең дүниесінде тек поэзиялық әлем қасиетімен ғана емес, Лермонтов өзінің ұшқыр ой-қиялымен, заман және адам туралы терең тебіренісімен өзінен кейінгі атақты ақындарға орасан зор ықпалын тигізеді. Бұл тарапта шығыста, әсіресе мұсылман әлемінде Лермонтовтың асыл мұрасын терең таныған, ақындығына берік ден қойған, орыстың дана ақынын өзіне ұстаз тұтқан кемеңгерлердің бірі – ұлы Абай. Толығырақ »

ШЕКСІЗ МҮМКІНДІК ПЕН «ТӨНІП ТҰРҒАН ҚАТЕР»

0

ТӘРЖІМЕ ТУРАЛЫ ТОЛҒАМДАР

Шыңғыс ГҮСЕЙІНОВ

 

ШЕКСІЗ МҮМКІНДІК ПЕН «ТӨНІП ТҰРҒАН ҚАТЕР»

 

«Автордың тәржімесі» – мұның өзі бірінші кезекте бүгінгі іс-тәжірибеміздің төл проблемасы. Біршама бертінгі мысалдар: осетин жазушысы Нафи Джусойтының «Оразмақтың оралуы» мен әзірбайжан прозашысы Анардың «Түйісу» повестері, Чабуа Амиреджибидің «Дата Туташхиа» романы. Кезінде Василь Быков пен Шыңғыс Айтматовтың кейбір хикаяттарында «автордың тәржімесі» дейтін осы сөздер ілестірілген. Ендігі жерде бұл теориялық проблема ретінде талқыланып жүр.

Бір қарағанға ешқандай жұмбағы жоқ секілді: автор екі тілді – өзінің ұлттық және ұлтаралық қатынас тілі – орыс тілін туған тіліндей біледі, сол себепті кәсіпқой тәржімешінің қызметіне жүгінбей, өзінің шығармасын өзі тәржімелей береді (Бұл жерде мына жәйтті дәлдей түскім келеді, «ұлттық» сөзін айтқанда, мен «орыс тілі емес» дегенді меңзеймін, мұның өзі терминге айналып кеткен, орыс тілінің де мен «ұлттық тіл» екенін түсінемін).

Ендеше дәл сол Анар немесе Василь Быков өздерінің барлық шығармаларын өздері тәржімелемей, кейбір жағдайларды басқаның көмегіне сүйенді екен? Толығырақ »

ҚАЙҒЫ АЛАУЫ БАРАДЫ ӨРТЕП…

0

СҰЛ САЗДЫ СӨЗ САРАСЫ

Артюр РЕМБО

 

ҚАЙҒЫ АЛАУЫ БАРАДЫ ӨРТЕП…

 

(Жан Никола) Артюр РЕМБО (1854-1891) – XIX ғасырдағы француздың символист-ақыны.

Артюр Рембо шығармашылықпен небәрі үш-төрт-ақ жыл айналысқан. Бірақ сол қысқа мерзімнің өзінде жас ақын өз стилімен ерекшеленіп, француз әдебиетінің дамуына үлкен үлес қосты. 1869 жылы ол өзінің «Югурта» поэмасы үшін алғашқы сыйлығын алды. Сонымен қатар 1870 жылдың қаңтарында «Ревю пур тус» журналының бетінде жарияланған «Жетімдердің жаңа жылға сыйлықтары» атты жыр жолдарын жазды. 1871 жылы ақын өзінің өмірлік, эстетикалық бағдарламасын паш еткен «Көріпкелдің хаттарын» жарыққа шығарды. Маусым айында «Жеті жасарлық ақындар», «Шіркеудегі қайыршылар», «Ұрланған жүрек» сынды соңғы шығармаларын жазады.

1873 жыл – Артюр Рембо шығармашылығының ақырғы жылы. Ол өлеңнен бас тартып, Шарль Бодлердің тәжірибесінің негізінде танымалдылық пен мойындаушылыққа негіз болған поэтикалық проза – «Тозақтағы ғұмыр» мен «Нұрлануды» өмірге әкелді.

 

ЖЕТІМДЕРДІҢ ЖАҢА ЖЫЛҒА СЫЙЛЫҚТАРЫ

І

Бөлме күңгірт қоймалжың,

Қара қанат түн кірген,

Екі бала бөлмеде сыбырлайды мұңды үнмен.

 

Бозғылт перде артынан көрінеді бастары,

Еңселерін езеді үрейлі елес басқалы.

 

Тырнағымен қаһарлы бүрген кезде сұр аспан,

Тоңған тәннің дірілі қорқынышқа ұласқан.

 

Жаураған құс сырттағы бір-біріне тығылған,

Мүлде айрылып тынғандай «ұшу» деген ұғымнан.

 

Барады өтіп Жаңа жыл нөкерімен тұманды,

Қарлы тонын сүйретіп,

Күледі өзі күмәнді.

Құс қанаты,

ағаштың бұтақтары жарқырап,

Ән салады Жаңа Жыл жылайды әрі қалтырап. Толығырақ »

ЕЖЕЛГІ МЫСЫР ПОЭЗИЯСЫ

0

КӨНЕДЕН ЖЕТКЕН ҚАЗЫНА

 

ЕЖЕЛГІ МЫСЫР ПОЭЗИЯСЫ

«Ежелгі Шығыс әдебиеті» деген жинақтаушылық мәнге ие түсінік бастауын б.д.д. ІІІ-ІІ мыңжылдықтардан алатын Ежелгі Мысыр, Шумер, Вавилон, хетт-хуррит және ханваней әдебиеттерінен; б.д.д. ХІІ және б.д. ІІІ ғасырлары аралығындағы Ежелгі Қытай әдебиетінен; б.д.д. ІХ және б.д. ІІІ ғасырларын қамтитын Ежелгі Үнді әдебиетінен; б.д.д. ІХ және б.д. ІV ғасырлары аралығындағы Ежелгі Иран әдебиетінен; б.д.д. ХІІ және б.д. ІІ ғасырларындағы Ежелгі Еврей әдебиетінен түзіледі.

Ежелгі Шығыс әдебиеті жасалған уақыт – бағзы замандар. Сол уақыттың тынысы, таным-түсінігі, наным-сенімі, дүниеге көзқарасы, ой-сезімі шығармалардан айқын көрініс тапқан. Мәтіндерді оқу барысында бүгінгі оқырман үшін оқыс, тіпті кей тұстарда өрескел, оғаш көрінетін жәйттер де аз емес. Оның себебі уақыт алшақтығында жатыр.

Жалпы бүгінгі көркем әдебиетте қалыптасқан көркемдік белгілерінің ілкі іздерін Шығыстың көне сөзінен іздеу әбес болмасы анық. Өйткені одан эпикалық, лирикалық, драмалық сипаттарды да, әдебиеттің түрлік-жанрлық ерекшеліктерін айқындайтын негізгі белгілерді де, тіпті бүгінде түрліше атау иеленген ағым-бағыттардың алғашқы нышандарын да кезіктіре аламыз.

 

МАХАББАТ КҮШІ

 1

Сендік сезім баурап тән мен қанымды,

Сіңді оларға – суды шарап жеңгендей,

Тәтті дәмі ащы ырқына көнгендей,

Уыз сүтке бал хош иіс бергендей.

 

Жетсең етті қарындасқа,

Бәйге атындай – жұрттың қанын тасытқан;

Аш бұқадай –

Ақырына ашкөздене асыққан.

 

Көк сыйындай махаббатың –

От, өртеген сабанды;

Қыран бүркіт көктен бүрген тағы аңды. Толығырақ »

НАПОЛЕОННЫҢ ҰЛЫ

0

СЫНЫН БЕРМЕС СЫРЛЫ СӨЗ

Шарль ЛОРАН

 

НАПОЛЕОННЫҢ ҰЛЫ

 

(Соңы. Басы өткен санда). 

V

БАЙҚАУ

 Шенбрунге оралған соң герцог Рейхштадтский граф Дитрихштейннен аса маңызды бірталай хабарларды естіді.

– Аса мәртебелім, – деді граф Дитрихштейн, – канцлер маған императордың өте маңызды және мүлдем жаңа қарарларын сізге тапсыруға бұйрық берді. Біріншіден, барша эрцгерцогтардікі секілді сізге арнап нөкерді жасақтайды. Екіншіден, сіз үшін бір құшақ жаңа кітаптарды жіберіпті, сізге сондай-ақ қандай да болмасын әртүрлі шығармаларды сұрастырып, талап етуіңізге рұқсат етілді. Үшіншіден, маршал Мармон әкеңіздің жорықтары жайлы сізге лекция оқиды; төртіншіден, ертең таңертең Пратерде сіздің гренадер полкі жиналады, сонда сіз, егер де қаласаңыз, оның байқауын өткізе аласыз.

Канцлерге деген дұшпандық сезімдердің өрши түскеніне қарамастан, ендігіде оның көздері қуаныштан нұрланып, жарқырай түсті. Оның бойында біздің уақытымыздың ең тұңғыш жауынгерінің қаны ағып жатты және де ол өзінің жоғары тектен шыққандығына лайықты екендігін дәлелдемекші болуға ұмтылды, оның үстіне өзі 20 жасқа толған-ды және полкты басқармақ ойы зор мақтаныш сезімін туғызды. Толығырақ »

МЕДЕЯ

0

ҮЗДІК ҮЛГІЛЕРДЕН ҰЛАҒАТ

Жан АНУЙ

 

МЕДЕЯ

 

Жан АНУЙ – атақты француз драматургы мен сценаристі. Өзінің алғашқы «Горностай» пьесасын 1932 жылы жазады. Содан 1960 жылға дейін жыл сайын бір пьесадан жазған. 1937 жылы Париж сахнасында қойылған «Жүксіз саяхат» пьесасы оған зор табыс пен танымалдылық әкелді. Одан кейін «Жабайы» мен «Ұрылардың кеші», «Эвридика» мен «Антигона» пьесаларын дүниеге әкеледі. Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін «Ромео мен  Джульетта», «Медея», «Ардель немесе Маргаритка», «Байғұс Битое немесе Бастардың кешкі асы» пьесаларын жазды. Оның «костюмдық» «Жаворонок» пен «Беккет, Құдай ары» атты пьесалары Америка халқының жүрегін жаулап алды.

Сонымен қатар Жан Ануй «Месье Винсент», «Кішкентай Мольер» тәрізді. фильмдердің сценарийлерін жазды. Ал оның «Беккет» пьесасы атақты «Тони» сыйлығына ие болып, оның желісі бойынша кино түсірілді.

Жан Ануй Лозанда (Швейцария) 77 жасында дүние салады.

 

Қатысатындар:

Медея

Язон

Креон

Сүтана

Бозбала

Күзетші

 Жайлап шымылдық ашылады. Сахнада Медея мен Сүтана ат арба жанында тізерлей отырып, әлдебір жақтан еміс-еміс естіліп қалып тұрған музыка сазы мен ән әуезіне құлақ түрген.

Медея. Естимісің?

Сүтана. Не?

Медея. Бақыт. Төбемізде айналып жүр.

Сүтана. Ауылдағылар ғой, ән сап жатқан. Бәлкім, бүгін олардың кезекті той-томалағының бірі шығар.

Медея. Осылардың той-томалағын сұбыханым сүймейді-ақ. Ал қуанышты дауыстарынан денем түршігеді.

Сүтана. Өйткені сен бұл елдің адамы емессің. (Сәл тоқтап). Ал біздің той-думанымыз бұлардікінен сәл ертерек, маусым айында басталатын. Бикештер шаштарына құлпыртып гүл қосып өріп, жігіттер өз қандарымен өз беттерін әлеміштеп, алғашқы таң шапағымен жағаласа Тәңірге құрбандық шалынған соң, сосын олар шарт па шұрт сайыстарын бастап кеп жіберер еді. Шіркін, қанды айқас кезіндегі Колхида ұландарының өр тұрпатына тең келер ештеңе таппас едің-ау бұ дүниеден!

Медея. Сөйлемеші!

Сүтана. Сосын күні бойы бір талмастан жабайы жыртқыш аңдармен құмардан шыққанша шайқасады, ал кешкісін, сенің әкеңнің салтанатты сарайының алдына қаз-қатар қойып алау оттар жағар еді. Сол оттардың сумаңдаған қызыл жалынына қарап, жұпар иісті шөптердің сытырлап жанғанын естіп тұрудың өзі қандай ғанибет… Жаным-ау, біздің шөптеріміздің сол бір ерекше қош иісін сен шынымен ұмытып қалдың ба?

Медея. Жап аузыңды, кейуана, сөйлеме деймін!

Сүтана. Иә, мен кәрімін, ал жол дегенің соншалық тым ұзақ… Неге кеттік ол жерден, Медея, неге кеттік?

Медея (айқайлап). Себебі – мен Язонды сүйдім; себебі – Язон үшін өз әкемді өзім тонадым, бірге туған қандас бауырымды өлтірдім. Жап аузыңды, кейуана, үндеме! Бір болған істі қайта-қайта қазбалап айта бергеннен май шықпайды. Толығырақ »

БОЛМАҒАН ЖАЙТ

0

СЫНЫН БЕРМЕС СЫРЛЫ СӨЗ

Всеволод ГАРШИН

 

БОЛМАҒАН ЖАЙТ

 

Орыс жазушысы, сыншы Всеволод ГАРШИННІҢ (1855 – 1888) көзі тірісінде-ақ орыс интеллигенттері арасында «гаршиндік пішімдегі адам» деген үғым кеңінен тараған болатын. Бұл ұғымды жазушы шығармаларын оқып барып түсінуге болады. Гаршин үшін адамның ішкі әлемінің сұлулығы мен сыртқы түр-келбетінің сұлулығы қашан да бір, ажыратылмас дүние. Әлем мен адамзат баласының олқылықтарына жаны ашу, қатты қайғыру, өзгенің мұңын өзінікіндей жоқтау – «гаршин типті адамның» басты белгілерінің бірі.

Гаршиннің мұрасы аса үлкен емес, дегенмен оның шығармалары тақырыптық және стильдік өзіндік қолтаңбасымен ерекшеленеді.

Гаршин әдебиетке аллегория жанрын қайта енгізді, бірақ оған жаңаша – лирикалық-философиялық новелла сипатын бере білді. Жазушының өзіндік қолтаңбасы назарларыңызға ұсынылып отырған «Болмаған жәйт» аллегориясынан айқын байқалады. Әңгіменің ирониялық немесе тіпті сатиралық финалының тағы бір мағынасы бар. Аллегорияның философиялық мазмұны (ал бұл қашан да Гаршин шығармашылығына тән нәрсе) оны бүгінгі күнгі әлеуметтік-саяси көзқарас тұрғысынан қайтадан оқып шығуға меңзейді, онымен шектелмейді де.

Гаршин кейіпкердің жаңа типін – қоғамдағы келеңсіз істер үшін жеке жауапкершілігін сезіне білген ары таза, жаны ақ, сезімтал адам тұлғасын дүниеге келтірді. Аталмыш кейіпкер кейін – XIX ғасырдың соңында демократияшыл орыс әдебиетінің негізгі кейіпкерлерінің біріне айналады.

 

* * *

Бұл маусымның мамыражай күндерінің бірінде болған оқиға-тын. Ауаның ыстықтығы реомюр бойынша 28 градусқа дейін көтеріліп, күн нағыз қызған шақ-ты. Ал бақ ішіндегі алаңқайда қалың шие ағаштары еш жел өткізбейтіндіктен, ыстық бұдан да бетер еді. Жан-жануарлардың бәрі ұйқыда-тын: тамаққа тойып алған адамдар түстен кейінгі жатар жер болса қисая кету ісіне кіріскен; құстар үнсіз, жәндік біткеннің көбісі аптап ыстықтан қашып, тығылып жатыр. Үй жануарлары жөнінде тіпті айтпаса да болады: ірілі-ұсақты мал жаппаның астында бой тасалап, жандары жай тапқандай; ит болса қамбаның астынан шұңқыр қазып алып, сонда паналапты. Байғұс көздерін анда-санда бір ашып, қызғылт тілін жарты аршынға дейін салақтата үзік-үзік дем алуда; ыстық бейшараны әбден титықтатқан, оның арагідік қатты есінейтіні соншалық – есінеген сайын әлсіз қыңсылайды да. Он үш «балапанын» соңына ерткен мегежін жағаға барып, қарамай шалшыққа жата қалыпты. Шалшық судан олардың пысылдаған, қорсылдаған талпақ танаулары, лайға малшынған сопақша арқалары мен дәу салпаң құлақтары ғана көрінеді. Тек тауықтар ғана ыстықтан қорықпай, ішінен бір түйір де дән табылмайтынын біле тұра, ас үй кіреберісіне қарсыдағы құрғақ жерді кішкентай аяқтарымен аршып, өздерінше уақыт өткізуге бейілденгендей; дегенмен де, әтешке оңай соқпай тұрған түрі бар, себебі – ол анда-санда есі ауысқандай, бар даусымен «қандай жан-жа-а-а-ал!» деп айқай салып жүр. Толығырақ »