Әлем әдебиеті

НЕРОН МЕН СЕНЕКА ЗАМАНЫНЫҢ ТЕАТРЫ. Эдвард РАДЗИНСКИЙ

0

ҮЗДІК ҮЛГІЛЕРДЕН ҰЛАҒАТ

Эдвард РАДЗИНСКИЙ

НЕРОН МЕН СЕНЕКА
ЗАМАНЫНЫҢ ТЕАТРЫ

(РИМ ТЕАТРЫ)

Эдвард Станиславович РАДЗИНСКИЙ 1936 жылы Мәскеуде дүниеге келген. Белгілі орыс жазушысы, драматург, сценарист, тележүргізуші, тарихшы.
1958 жылы жазушының үндітанушы ғалым Герасим Лебедев құрметіне арналған тырнақалды пьесасы «Арманың менің… Үндістан» тұңғыш рет сахналанады.
Режиссер Анатолий Эфростың Лениндік Комсомол атындағы театрға драма­тургтың «Махаббат жайлы 104 бет» пьесасын сахналауы Радзинскийдің атын кеңге жайған ірі оқиға болды.
«Лунин немесе Жактың өлімі», «Сократпен сұхбат» және «Нерон мен Сенека зама­нының театры» сынды тарихи пьесалары кең танылған.
1980 жылдары телевидение саласында қызмет ете бастаған Эдвард бірнеше фильмге сценарий жазған.
1990 жылдардан бастап тарихи тұлғалар, орыс және әлем тарихындағы траге­диялық кезеңдерге арналған тарихи-танымдық шығармалар жазуды қолға ала бастайды. Сондай-ақ ағартушылық бағыттағы «Тарих жұмбақтары» телебағдар­ламасын жүргізген.
Соңғы жылдары тарихи-публицистикалық кітаптар жазып жүр.

Ойынға қатысушылар:

Сенека
Нерон
«Амур»
«Венера»
Сенатор ат
Бөшкедегі шал

Түн. Рим. Цирк амфитеатрының ұзына ұзақ баспалдақтары қараңғыға сіңіп созы­лып жатыр. Баспалдақтар фонындағы шырағдандардың жыпылықтаған әлсіз жары­ғында – үлкен крест, жанында дәу бөшке тұр.
Бөшкеде Шал отыр, ауық-ауық  ұзын ақ шашы, биік маңдайы, жылтыраған көзі көрініп қалып, қайта жоғалып кетеді.
Бөшкеге тақау, тура қара жерге бір сұлу жаратылған уыздай жан иесі еркін жайғасқан: толқынданған бұйра шаш, жарқыраған ұялы жанар, бозбалаға тән талдырмаш. Өзінше біртүрлі «Амур» дерсің.
Одан әріректе тағы бір бозбала – сәл ересектеу, үстінде ақшаңқан тога – ұзын көйлек, басында алтын венок. Қолына бишік ұстаған. Айнымаған Аполлон. Тек «бишік ұстаған Аполлон». Сықырлап тор қақпақ көтеріледі, жер астынан сұлу би­кеш шығады. Жалба-жұлба жұқа көйлектің жыртықтарынан – Венераның тәні көрініп тұр. Ол сәл теңселе басып шығып келеді, құдды толқыған теңіз көбігінен пайда болатын Құдай ананың өзі секілді, ал оның артынан, жер асты зынданынан, көзге көрінбейтін тобырдың жан шақырып қиналған ащы дауыстары, әйелдердің шыңғырғаны, қарқ-қарқ еткен дөрекі күлкілер естіліп жатыр.
Бұл келген «Венера», дүниеге келерде қиналып, содан шаршап қалғандай Амурға басын сүйеп жерге ұзынынан көсіліп жата кетеді де, екеуі үн-түнсіз бір әдемі жұп құрайды. Толығырақ »

ГАМЛЕТ ЕРТЕГІСІ. Уильям ШЕКСПИР

0

ҮЗДІК ҮЛГІЛЕРДЕН ҰЛАҒАТ

Уильям ШЕКСПИР

  ГАМЛЕТ ЕРТЕГІСІ

Әйгілі ағылшын драматургі Уильям Шекспир 1564 жылы 23 сәуірде Эйвон өзе­нінің бойындағы Стратфорд деген кішкентай қалада дүниеге келген. Оның әкесі Джон айтарлықтай ауқатты  саудагер, қала мэрі болған. Уильям отбасындағы  сегіз баланың үшіншісі болды.
 XVI ғасырдың аяғында ағылшын халқының ең сүйікті өнері театр еді. Бұл кезде Лондонда онға жуық театр болған. 1585-1612 жылдары Шекспир Лондонда тұрған кезінде өзі жақсы көрген театрды төңіректейді. Алғашында театрға келу­шілердің атын бағушы, соңынан актер, режиссер, драматург дәрежесіне көтеріледі.
Шекспир пьесалары алғаш рет студент-жастардың күшімен қойылды. Сөйтіп Уильям Шекспирдің барлық өмірі театрмен байланысты болды. 1612 жылы Шекс­пир туған қаласына қайтып оралды. Айналасында туған-туысқандары болға­нымен, театр болмады. Төрт жыл өткен соң, 52 жасында әйгілі драматург, ерекше өнер иесі дүние салды. Ол Стратфорд шіркеуінде жерленген.
Шекспир шығармаларының өзегі – адамның ұлылығы еді. Әйгілі трагедия­сының кейіпкері Гамлеттің «Адам қалай сұлу жаралған?! Оның ақыл-ойы қандай ізгі?! Іс-әрекеті қандай тамаша. Әлемнің сұлуы» деген сөзі осы адамзат баласының қасиетін паш еткендей.
Шекспир қаламынан отыз жеті пьеса (трагедия, комедия, тарихи драма), көп­теген сонеттер, антикалық мифология сюжеті негізінде «Венера мен Адонис», «Лукреция» атты екі поэма туды. «Гамлет», «Отелло», «Король Лир», «Ромео мен Джульетта» тәрізді трагедияларында ұлы драматург ізгілік, қайырымдылық сияқ­ты қасиеттерді тұтынған ер жүрек кейіпкерлерді  мадақтады. Толығырақ »

Бернард ШОУ. АДАМ АТА – ХАУА АНА

0

ҮЗДІК ҮЛГІЛЕРДЕН ҰЛАҒАТ

Бернард ШОУ

 АДАМ АТА – ХАУА АНА

(ТҰҢҒЫШ ҚАНІШЕР)

(Екі бөлімді драма)

                 Бернард Шоу – әлемге әйгілі ағылшын жазушысы, драматург.

                Бұл – Бернард Шоудың әуелде бес бөлім, кейін жеке-жеке пьеса етіп жазған атақты «Мафусаилға кері қайту» (Назад к Мафусаилу») пенталогиясының «Бас­тау» («В начале») деп аталатын бірінші бөлігі. Тіршілік жолындағы адамның, өркениеттің, өлімнің орны туралы, зұлымдық пен қайғы-қасірет жайында ой толғайды. Осы мақсатпен оқиғаны адамзаттың дүниеге алғаш келуінен бастап өрбіткен. Ал бұл аңыз дүниедегі барлық нәсілдер мен ұлттарға ортақ екені мәлім. Сондықтан біз де пьесаны қазақшалағанда өзіміздің ұлттық ұғымдарымызға барынша жақындатуға тырыстық. Бірінші бөлімде кейіпкерлердің жас кездерін Адам, Хауа десек, екінші бөлімде жастары ұлғайып ұрпақ өрбіткен шақтарында Адам ата, Хауа ана деп атадық. Осы жолмен Каинді – Қабыл, Авельді – Абыл, Лилитті – Ләйлі деп атағанды да жөн көрдік.

 

Өтен Ахмет,

жазушы-драматург Толығырақ »

Жаргалын БАРАМСАЙ. КҮШІК КҮЙЕУДІҢ ӘЛЕГІ

0

СЫНЫН БЕРМЕС СЫРЛЫ СӨЗ

 

Жаргалын БАРАМСАЙ

КҮШІК КҮЙЕУДІҢ ӘЛЕГІ

Жаргалын БАРАМСАЙ – сатира саласында қалам тартып, 1980-жылдардан бастап аты аңызға айналған белгілі жазушы. Монғол телевизиясында қызмет еткен кездерінде лирикалық және сатиралық телеспектакльдерімен көрермендердің ықыласына бөленді. Сонымен қатар қайта құру кезінде қоғамдағы былық-шылықты, заңгерлердің жемқорлық әрекеттерін әшкерелеген цикл мақалаларымен Моңғол елін дүр сілкіндірген. Драмалық, прозалық шығармалардан тұратын оншақты кітабы жарық көрген.

* * *

Үш көріністі бір актілі сатиралық драма

Қатысушылар:

Дондов

Бадма

Чунаг

Чука

Рэгзэдма

(Сахна сыртынан): Чунаг ақсақал қалада тұратын ұлынан немере қызының тұр­мысқа шыққанын естіп, күйеубаласымен танысуға әрі ұлы мен келінінің аман­дығын білуге қуанышы қойнына сыймай ел астанасына жетеді. Толығырақ »

Уильям САРОЯН. АШЫҚҚАНДАР

0

 

Уильям САРОЯН 

 

 АШЫҚҚАНДАР

 

              Уильям САРОЯН – белгілі американ жазушысы. Ұлты – армян. 1908 жылы 31 та­мызда Калифорния штатындағы Фресно қаласында армян эмигрантының отбасында дүниеге келген. Еңбек жолын хат тасушы болып бастаған. Ешкім де оны атағы алысқа кетер жазушы болады деп ойлаған жоқ. Тіпті ата-анасы да. Өзі де өзіне тым сенімді емес еді. Дегенмен, бойындағы жазу-сызуға деген қабілет-қарым, бұла талант пен ерен еңбекқорлық оны үлкен әдебиетке алып келді. Өзінің өлмес-өшпес туындыларының арқасында лайықты бағасын алып, әдебиет әлеміндегі орнын еншілеп, мәңгі сөнбес жарық жұлдызға айналды.

            Жазушының кейіпкерлері қашанда бақыттың бал дәмін татып үлгермеген, өмірде жолдары бола қоймаған қарапайым ғана адамдар болғаны белгілі. Оның қаламынан мыңнан аса әңгіме, он екі пьеса, онға тарта роман туған. Соның ішінде «Адамзаттық комедия», «Весли Джексонның басынан кешкендері», «Мама, мен сені жақсы көремін» атты сүбелі дүниелерін ерекше атап өтуге болады. Адамның жан дүниесін керемет бір сезімге бөлеп, тұла бойын баурап алар драмалары мен «Менің атым Арам», «Қымбатты балақай» атты әңгімелер жинағы да кім-кімді болсын бей-жай қалдырмасы анық. Бәрі де ертеңгі күнге деген үлкен сеніммен, үмітпен, жылылықпен жазылған жалынды шығармалар.

            Қаламгер туған Фресно қаласында 1981 жылы 18 мамырда қайтыс болған. Сонда жерленген. Бірақ, суреткердің өз өсиеті бойынша оның жүрегінің жартысы Арменияға әкелініп, Ван өзенінің маңындағы Арарат тауының бөктеріне қойылған. Одан оның әке-шешесінің туған қаласы – Битлис те алыс емес.

 

* * *

             Нью-Йорктің шеткі көшелерінің біріндегі кішірек терезесі бар шағын бөлме. Бөлмеде ескі үлгідегі грамофон мен үнтабақтар қойылған үстел және темір төсек пен орындық тұр. Жазушы машинка басып отыр.

            1937 жылғы қыркүйектің жауынды күні, сағат күндізгі төрт. Бөлмеге жас капиталист кіреді. Оған орын босату үшін сахна жұмысшысы қабырғаны жылжытады. Жазушы басуын жалғастыра береді. Сахна жұмысшысы кетеді. Толығырақ »